Wikileaks.org is een klokkenluiderswebsite, waar mensen uit de hele wereld op anonieme basis gelekte, vertrouwelijke documenten kunnen publiceren. Een CIA-rapport uit maart analyseert bijvoorbeeld hoe publieke steun voor de oorlog in Afghanistan in onder meer Nederland op peil gehouden kan worden. Ook beschikbaar zijn de beveiligingsprotocollen van Amerikaanse luchthavens, het handboek voor gevangenenbewaarders op Guantánamo Bay en de onderhandelingsinzet van de IJslandse regering bij gesprekken met Nederland en het Verenigd Koninkrijk over de afwikkeling van het Icesave-debacle.

De site werd in één klap wereldberoemd toen het in april een videoclip uit 2007 publiceerde, opgenomen vanuit een Amerikaanse Apache in Irak, waarop te zien is hoe de helikopter zijn machinegeweren leegschiet op een auto en twaalf Irakezen.

Begin juni werd Bradley Manning, een medewerker van de Amerikaanse militaire inlichtingendienst, gearresteerd op verdenking van het doorspelen van de film aan Wikileaks.

Een van de initiatiefnemers van Wikileaks, Julian Assange, heeft afgelopen dinsdag aangekondigd dat binnenkort een nog schokkender filmpje wordt vrijgegeven, van een Amerikaanse luchtaanval in mei 2009 op het Afghaanse dorp Garani, waarbij meer dan 140 burgers omkwamen, waaronder 92 kinderen.

Niet geheel toevallig nam het IJslandse parlement dezelfde dag een resolutie aan, het IJslandse Moderne Media Initiatief, dat moet zorgen voor een ijzersterke bescherming voor journalisten en hun bronnen, uitgevers en internet providers. Naar verluidt heeft Assange bijgedragen aan de totstandkoming van het voorstel.

Er schuilen allerlei nobele motieven achter de voorgenomen wetgeving, maar ook economische strategie: IJsland hoopt internationale mediabedrijven naar het land te lokken, of in elk geval hun computerservers. De IJslandse wet is een goed voorbeeld voor andere landen, maar kan op zichzelf weinig doen voor de mondiale persvrijheid. In de meeste landen, waaronder Nederland, kan de rechter zich uitspreken over een publicatie die in eigen land op te vragen is, ook al staat de server in het buitenland.

IJsland kan niet voorkomen dat een Amerikaanse rechter straks oordeelt dat publicatie van het Afghaanse beeldmateriaal strafbaar is. Als Assange dan weer eens een congres in de VS wil toespreken, wordt hij gearresteerd. IJsland wil buitenlandse uitgevers een veilig onderkomen bieden, onder meer door te beloven dat vonnissen van andere landen niet in IJsland uitgevoerd kunnen worden als zij in strijd zijn met de nieuwe wet. Het is natuurlijk mooi dat je servers in IJsland niet doorzocht kunnen worden op last van de Britse rechter, maar dat biedt weinig bescherming als je redacteuren en directeuren wel in Londen te ondervragen en arresteren zijn.

Het IJslandse parlement noch Wikileaks pretenderen dat zij in hun eentje de wereld kunnen veranderen. Wel symboliseren zij, samen met anti-afluisterinitiatieven zoals Tor, een reactie tegen de toenemende macht van overheden en grote bedrijven op het internet.

De drijvende krachten achter dit soort initiatieven zijn voorstanders van een soms vrij radicaal recht op vrije informatie en communicatie. Zo’n tegenbeweging is hoognodig, maar niet zonder gevaren. Het post-Fortuyn-tijdperk op Nederlandse internetfora laat zien dat anonimiteit sommige mensen het vertrouwen geeft ongegeneerd uiting te geven aan hun agressie, vooroordelen of onwetendheid. En er is een reden dat de beveiligingsplannen van vliegvelden geheim zijn.

Oorspronkelijk verschenen op NU.nl.

In de meeste bedrijven en organisaties in Nederland begint de WK-koorts behoorlijk te heersen. Daar horen WK-poules bij en andere spelletjes waarmee de beste uitslagenraders geld en ego kunnen bijtanken. Het organiseren van een spel waarin de deelnemers de uitslagen van wedstrijden moeten voorspellen, is een kansspel. Op grond van de Wet op de kansspelen is het verboden een kansspel aan te bieden, tenzij je daarvoor een vergunning hebt. Overtreding van het verbod is strafbaar en een vergunning voor sportprijsvragen krijgt alleen de Lotto. Zoals de Justitie-voorlichting het samenvat: “Het is andere organisaties daarom niet toegestaan om op welke wijze dan ook sportprijsvragen te organiseren.”

Zijn al die WK-poules dan verboden en strafbaar? Gelukkig niet. De wet is namelijk niet van toepassing op kansspelen die niet voor het publiek zijn opengesteld en niet bedrijfsmatig worden georganiseerd. Een voetbalpoule binnen de eigen organisatie of vriendenkring mag dus nog net. Wie zegt dat Nederland geen vrij land is?

Daarmee is nog niet gezegd dat het kansspelbeleid in Nederland niet grondig aan herziening toe is. Drie jaar geleden opperde ik op deze plek dat Nederland wellicht zou moeten kiezen voor een eerlijk systeem, met echte bescherming tegen verslaving, fraude en criminaliteit, maar zonder staatsmonopolies waar alleen de schatkist beter van wordt. Dat systeem is er nog steeds niet. Het Europese Hof van Justitie liet deze week een gouden kans voorbij gaan om het Nederlandse beleid strijdig te verklaren met Europese vrijemarktregels. De Hoge Raad en de Raad van State hadden in 2008 kritische vragen gesteld, waarop het Hof deze week antwoord gaf.

Het Hof had kunnen beslissen dat een gokaanbieder die een licentie heeft van de ene EU-staat, daarmee vrij mag operen in andere EU-landen. Dat de vergunningen van partijen als Lotto en Holland Casino niet telkens automatisch verlengd mogen worden, maar openbaar aanbesteed moeten worden. Of dat de stelselmatige uitbreiding van het legale aanbod, ook op internet, moeilijk te rijmen is met een ‘restrictief’ beleid.

Niets van dat alles. Het Hof herhaalt alleen eerdere uitgangspunten: Nederland mag een restrictief kansspelbeleid voeren als dat daadwerkelijk is gericht op het voorkomen van verslaving en criminaliteit. Zelfs de sterke uitbreiding van het legale aanbod hoeft geen probleem te zijn:

Indien mocht blijken dat het Koninkrijk der Nederlanden een beleid van sterke expansie van de kansspelen voert door de consument op buitensporige wijze te stimuleren en aan te moedigen om hieraan deel te nemen met als hoofddoel gelden in te zamelen [...] moet worden geconcludeerd dat een dergelijk beleid de activiteiten met betrekking tot weddenschappen niet op samenhangende en stelselmatige wijze beperkt en dus niet geschikt is ter bereiking van de doelstelling, gokverslaving bij de consument te beteugelen.

Het Hof herhaalt dus de hypocrisieregel dat zegt dat je niet gokken mag beperken om er als staat zelf beter van te worden. Maar de nationale rechter moet kijken of de eigen wet aan die toets voldoet – en die kwam er juist niet uit. Het lijkt er naar dat er voorlopig weinig zal veranderen. Minister Hirsch Ballin denkt er kennelijk net zo over: hij sprak van “een fantastische steun in de rug.”

De Toto zal de komende WK-weken wel weer volop reclame maken. De ongezonde goklust van de burger moet immers ‘gekanaliseerd’ worden in de richting van het veilige, legale aanbod. Wie serieus geld wil inzetten op zijn of haar buitengewone voetbalkennis, blijft aangewezen op het alternatieve circuit.

Oorspronkelijk verschenen op NU.nl.

Onder de kop “Ruben: Mijn benen doen erg pijn” deed De Telegraaf vorige week verslag met een telefoongesprek dat verslaggeefster Jolande van der Graaf had met de negenjarige overlevende van de vliegramp in Libië.

Ruben kon niet vertellen wat hem was overkomen en wist, hoogstwaarschijnlijk door de shock en bepaalde medicijnen, klaarblijkelijk niet dat zijn vliegtuig was neergestort. “Ik lig in een ziekenhuis. Er zijn hier mannen en vrouwen. Ik weet niet hoe ik hier ben gekomen, ik weet verder niets”, zei hij. “Ik wil gewoon doorgaan. Ik wil me wassen, aankleden en dan doorgaan.”

Ook mensen die vrijwillig al hun comazuipfoto’s op Hyves zetten, die vinden dat je alleen wat hebt te vrezen als je wat hebt te verbergen, herkenden een grove inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van de jonge Ruben.

Er ontstond verontwaardiging, vooral op Twitter en elders op internet. De hoofdredactie voelde zich geroepen te reageren. Maar in plaats van zich te excuseren voor de vergaande en onnodige verwaarlozing van de rechten van het kind, publiceerde zij een verklaring die de schuld lijkt te leggen bij de overgevoelige lezer: “Het spijt ons dat er onder onze lezers het gevoel is ontstaan dat De Telegraaf onzorgvuldig heeft gehandeld.” Aan abonnees die naar aanleiding van de berichtgeving hun abonnement hebben opgezegd, stuurt de Telegraaf inmiddels een brief waarin de hoofdredactie stelt voortaan “nog zorgvuldiger te zijn bij de keuzes die we maken bij het samenstellen van de kant.”

Vorige week verscheen ook Binnenhof, een politiek roddelblad van HP/De Tijd en Weekend, vol bekende en minder bekende roddels over politici. Medewerkers van het blad hadden ondermeer de vuilniszakken van allerlei politici meegenomen en doorgevlooid. Binnenhof vult ook vier pagina’s met de vuilnis van het gezin van D66-lijsttrekker Alexander Pechtold. Triomfantelijk meldt het artikel de vondst (en uitslag) van een zwangerschapstest.

Pechtold reageerde met een beheerste open brief in de Volkskrant. Hij wijst er terecht op dat het niet aan de rechter is om journalisten bij de les te houden, maar aan de beroepsgroep zelf. Als zij overheidstoezicht willen voorkomen, moeten zij aantonen dat zij zich kunnen inhouden. Het is jammer dat Pechtold in de rest van zijn brief vervalt in retoriek (“Willen wij een maatschappij waarin [...]?” etc.), want de interessante vervolgvraag is hoe je zorgt voor zelfregulering in een groep die niet nauwkeurig gedefinieerd kan worden en zich voor een belangrijk deel verzet tegen groepsgewijze zelfregulering.

Natuurlijk zijn er belangrijke verschillen tussen het Ruben-interview en het vuilnisverhaal. Dat één jongen de vliegramp had overleefd, was nieuws. De Telegraaf zat, zoals alle media, met de moeilijke vraag hoe daarover te berichten: Ruben is een symbool van leven, maar ook een mens van vlees en bloed. Toen de ziekenhuisarts zijn mobiel aan Ruben gaf, was de verleiding te groot. Publicatie was fout, maar onderdeel van een daadwerkelijk journalistiek proces. De inhoud van Pechtolds vuilnisbak was geen nieuws en Binnenhof heeft ook geen journalistiek oogmerk of journalistieke pretentie. Hoofdredacteur Dijkgraaf is daar heel open over: “„Je kan er allerlei dingen omheen verzinnen, dat we het publiek willen informeren enzo. Maar het gaat ons net als alle andere uitgevers gewoon om geld verdienen.”

Zo lang juridische procedures tegen dit soort artikelen alleen leiden tot een schadevergoeding van een paar duizend euro, valt er goed geld te verdienen met schaamteloze privacyinbreuk. De oplossing lijkt dus simpel: maak het moeilijker geld te verdienen met bewuste, flagrante privacyschendingen. Hogere schadevergoedingen, vaker een rechterlijk vonnis waarin de uitgever wordt verplicht het nummer uit de schappen te halen.

Tegelijkertijd staan deze twee voorbeelden van privacynormvervaging niet symbool voor ‘de pers’. Media moeten kunnen blijven berichten over echte misstanden, zonder vrees voor exorbitante boetes. Als zwaardere sancties beschikbaar zijn, zullen zij niet alleen worden toegepast tegen evidente vuilnisbakkenjournalistiek. Een organisatie of beroemdheid die publicatie van een schadelijk maar maatschappelijk belangrijk artikel wil tegengaan, zal alle beschikbare wapens inzetten.

Eerder verschenen op NU.nl.

Je vraagt je af wat de meerwaarde zou zijn van het in beslag nemen van de domeinnaam woopie.nl. Een domeinnaam is toch vooral een middel om jezelf vindbaar te maken: nu.nl is voor bezoekers makkelijker te onthouden dan 62.69.184.53. Een DDoS-aanvaller is niet uit op bezoek of vindbaarheid en heeft geen eigen domeinnaam nodig om zijn aanval uit te voeren. Misschien dat de politie vermoedt dat Woopie zijn eigen domeinnaam gebruikte om zijn vermeende aanvallen mee uit te voeren, en willen ze nu kijken hoeveel zombiecomputers zich vervolgens aanmelden. Het klinkt niet heel aannemelijk.

Het is juridisch discutabel of de politie de bevoegdheid heeft een domeinnaam in beslag te nemen. Volgens de wet kunnen alleen ‘voorwerpen’ in beslag worden genomen, en dan alleen als die kunnen dienen om de waarheid aan de dag te brengen, om wederrechtelijk verkregen voordeel aan te tonen, om ze aan het verkeer te ontrekken of om ze verbeurd te verklaren.

Om de waarheid aan de dag te leggen zijn al allerlei pc’s en andere voorwerpen in beslag genomen. Die worden nu ongetwijfeld uitgebreid doorgespit door politiedeskundigen. De politie kan bij internetproviders allerlei gegevens opvragen. Maar om de feiten vast te stellen hoef je niet de controle over zijn domeinnaam over te nemen.

Wat blijkt bovendien: de politie heeft de domeinnaam niet alleen afgepakt, maar gebruikt deze om tips te verzamelen. De website Woopie.nl verwijst door naar woopie.thtcibngenomen.nl. Daar valt te lezen: “In verband met onderstaande berichtgeving is de controle van dit domein overgenomen door het Team High Tech Crime van de Nationale Recherche.” Daarop volgt het persbericht over de arrestatie van Woopie en een oproep om informatie door te geven.

De politie heeft de domeinnaam van Woopie dus niet aan het verkeer onttrokken maar gebruikt die nu zelf. De auto van de verdachte ramkraker wordt in beslag genomen en wordt door een opspoorder door de buurt gereden met een groot bord op het dak: “Herkent u deze auto? Bel de politie.”

Bij de Nationale Recherche kan ze dat waarschijnlijk niet zo veel schelen schelen, want die hebben dikke pret: ze proberen een nieuw technisch-juridisch kunstje uit. Risicoloos oefenen op Woopie.nl, de volgende keer – als het echt nodig is – weten ze of en hoe het werkt.

De grote jongens hebben Woopie’s speeltje afgepakt, en flaneren er nog mee door de buurt ook.

Het ministerie van Economische Zaken is bezig met de implementatie van een nieuw set Europese regels voor de telecomsector, waarin ook deze kwestie van ‘netneutraliteit’ zijdelings aan de orde komt. Het onderwerp is voor internetgebruikers van belang, omdat er allerlei redenen zijn waarom providers bepaalde verkeersstromen zouden willen versnellen, vertragen of blokkeren.

Mobiele aanbieders kunnen hebben bijvoorbeeld een belang hebben om internettelefonie via mobiele dataverbindingen te blokkeren. Het vreet bandbreedte – die vaak voor een vast maandbedrag wordt verkocht – en gaat ten koste van ‘gewone’ belminunten.  Triple-play aanbieders zoals UPC hebben mogelijk belang om tv-diensten op internet te blokkeren of vertragen: die gaan ten koste van eigen digitale televisiediensten.

Andere providers willen misschien wel exclusieve afspraken maken met een bepaalde game-producent, als onderdeel waarvan concurrerende online games worden vertraagd. En alle providers staan onder druk van de muziek- en filmindustrie om protocollen en diensten te blokkeren of vertragen die veel worden gebruikt voor bestandsuitwisseling.

Het persbericht van minister Van der Hoeven begint goed: “Netneutraliteit is cruciaal voor vrij verkeer op internet en vrije toegang tot informatie.” Gaat de overheid inderdaad aanbieders verbieden om naar eigen goeddunken bepaalde verkeersstromen te vertragen of blokkeren? Niets daarvan. Het persbericht vervolgt namelijk: “Daarom zijn we met een nieuw wetsvoorstel bezig te regelen dat providers straks transparant moeten zijn over eventuele beperkingen die zij opleggen aan het internetverkeer.”

Mogen providers dus gewoon doen wat ze willen, als ze het maar netjes zeggen? Daar lijkt het wel op. Maar, zegt het persbericht: “Ook kunnen we zo nodig eisen stellen als het de verkeerde kant uitgaat.” Zo nodig eisen stellen als het de verkeerde kant uitgaat? Het klinkt als popi-praat uit een cursus moderne overheidscommunicatie, maar zo vaag is het wetsvoorstel nu eenmaal. De wet schept de bevoegdheid voor de minister om regels te stellen, maar verplicht nergens toe. Ook de toelichting is vooral mening en weinig actie:

“Vooralsnog bestaan geen plannen gebruik te maken van de mogelijkheid tot regelgeving ten aanzien van de netneutraliteit. Wel is de regering van opvatting is dat het onmogelijk maken of bewust vertragen van bepaald internetverkeer door de aanbieder om commerciële motieven ongewenst is.”

Dat wordt dus praten over zelfregulering, met de vage dreiging van overheidsregels in de toekomst. Wat mij betreft zorgt die route van onvrijwillige zelfregulering, die eerder is gevolgd bij onder meer promotionele kansspelen op tv en premium sms-diensten, vooral voor onduidelijkheid bij aanbieders en consumenten en, minstens even erg, oeverloze Kamervragen.

Digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom (BoF) is niet teleurgesteld over het wetsvoorstel, maar boos. Omdat commerciële ondernemingen altijd zullen neigen hun concurrenten te dwarsbomen, moet het wettelijke verboden worden voor providers om zich in te laten met het internetverkeer van hun gebruikers. Volgens de kop boven het bericht van BoF zet het kabinet zelfs de bijl aan het open internet. Een beetje overdreven is dat wel, want het wetsvoorstel zou niks gaan toestaan wat nu verboden is.

Andersom voegt het wetsvoorstel weinig toe. OPTA heeft op basis van de huidige wet ook al bevoegdheden om aanbieders te verplichten open te zijn over het afknijpen van bandbreedte. Beter zou het zijn om een paar heldere uitgangspunten vast te leggen: verkeersmanagement om netwerkcongestie te voorkomen mag, mits het daartoe beperkt blijft; toegang tot diensten van concurrenten blokkeren mag niet, en ga zo maar door.

Het wetsvoorstel is dus geen bijl aan de wortel van het internet, maar vooral een gemiste kans. Gelukkig kunt u nog tot 28 mei via internetconsultatie.nl commentaar leveren op het wetsvoorstel. Als uw provider die pagina tenminste niet heeft geblokkeerd.

De AIVD mag telefoons afluisteren, brieven openen en afluisterapparatuur in woningen plaatsen. Daarvoor geldt wel de notificatieplicht, die inhoudt dat de AIVD als het even kan vijf jaar na afloop van zo’n operatie aan de betrokkene verslag moet uitbrengen. Die wettelijke verplichting is een belangrijke waarborg voor de burgerrechten. Alleen door de bespioneerde burger achteraf te informeren weet hij dat zijn recht op vertrouwelijke communicatie of de onschendbaarheid van zijn woning is geschonden. De notificatie achteraf stelt de burger in staat te laten toetsen of die inbreuk op zijn rechten terecht was. De notificatieplicht is daarmee een belangrijke rem op ongebreidelde spionagelust van de overheid.

Volgens demissionair minister van Justitie en Binnenlandse Zaken Hirsch Ballin kan die notificatieplicht beter worden afgeschaft. Hij heeft “met genoegen” kennis genomen van een rapport waarin een onafhankelijke toezichtscommissie constateert dat de AIVD nog nooit een notificatiebrief heeft verstuurd. In alle gevallen werd een uitzonderingsgrond gevonden.

Volgens Hirsch Ballin is naleving van de notificatieplicht te bewerkelijk. Mensen blijken na al die tijd soms verhuisd zijn, zelfs overleden. Alsof de spionagedienst niet bij uitstek over de technische en juridische middelen om mensen ook na een verhuizing op te sporen. Bovendien is de eventuele bewerkelijkheid van sommige gevallen geen reden af te zien van notificatie in de meerderheid van niet-moeilijke gevallen. Wat mij betreft is de notificatieplicht een dermate belangrijke bescherming van burgers tegen ongecontroleerde toepassing van overheidsmacht, dat dat best een beetje geld en moeite mag kosten.

Een ander argument van Hirsch Ballin is dat de notificatieplicht onnodig is, omdat er voldoende andere manieren zijn om erachter te komen dat je bent afgetapt. Burgers kunnen een klacht indienen bij de ombudsman, of een inzageverzoek doen. De minister heeft kennelijk alleen gelezen wat hem beviel, want de toezichtscommissie benadrukt juist “dat geen van de andere waarborgen voorziet in een actieve verplichting tot informatieverschaffing aan de burger teneinde hem op de hoogte te stellen van jegens hem ingezette bijzondere bevoegdheden.”

Volgens Hirsch Ballin hoeft een notificatieplicht ook niet op grond van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Ook dat klopt echter niet, zoals blijkt uit de uitgebreide bespreking in het rapport van de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het Hof hanteert juist te regel dat betrokkenen alleen niet genotificeerd hoeven te worden, indien en zolang zo’n notificatie het doel van het onderzoek in gevaar zou brengen. In de zaak van Ekimdzhiev tegen Bulgarije oordeelde het Hof in 2007:

“According to the Court’s case-law, the fact that persons concerned by such measures are not apprised of them while the surveillance is in progress or even after it has ceased cannot by itself warrant the conclusion that the interference was not justified under the terms of paragraph 2 of Article 8, as it is the very unawareness of the surveillance which ensures its efficacy. However, as soon as notification can be made without jeopardising the purpose of the surveillance after its termination, information should be provided to the persons concerned.”

De brief van Hirsch Ballin is dus al met al geen betoog waar een vrij mens blij van wordt. De notificatieplicht, waar in de praktijk niets van terecht komt, moet worden afgeschaft omdat naleving te bewerkelijk is? Moeten we als burgers dan maar blind vertrouwen dat de staat ons alleen bespioneert als we echt iets aan onze kerfstok hebben (in welk geval we uiteraard geen rechten meer hebben)?

Of moeten we allemaal gebruik maken van het inzagerecht? Als ik cynisch was, zou ik denken dat de minister inderdaad hoopt dat burgers massaal inzageverzoeken gaan indienen. Dan kan hij over een paar jaar schrijven dat afhandeling van die verzoeken te bewerkelijk gebleken is en dat het inzagerecht beter kan worden afgeschaft.

Eerder verschenen op NU.nl.

Het Europees Parlement stemde op 10 maart vrijwel unaniem in met een uiterst kritische resolutie over het ACTA-verdrag, waar ik eerder op deze plek over schreef. Dit internationale handelsverdrag wordt momenteel in het diepste geheim uitonderhandeld, maar lijkt blijkens diverse lekken vergaande maatregelen te bevatten over het filteren en afsluiten van internetgebruikers, douane-inspecties van laptops van willekeurige reizigers en nog zo wat onvrijheden.

Steeds meer deelnemende landen, waaronder Nederland, spraken zich de laatste tijd uit voor openbaarheid van alle stukken, vooralsnog zonder effect. Als je eenmaal met je onderhandelingspartners hebt afgesproken dat alles geheim is, ben je daaraan gebonden totdat iedereen het daarmee eens is. De inhoudelijke kritiek op het verdrag zwelt ook steeds verder aan. De Europese privacyadviseur EDPS legde in een opinie uit dat de uitgelekte voorstellen in strijd zijn met bestaande Europese regels.

In de resolutie eist het Europees Parlement onmiddellijke en volledige openbaarheid van alle onderhandelingsstukken. Ook mag de Commissie niet instemmen met enige verdragsbepaling die Europese landen zou verplichten internetgebruikers af te sluiten, al helemaal niet zonder voorafgaande tussenkomst van een rechter.

In het debat had Europarlementariër Engström van de Zweedse Piratenpartij sarcastische lof voor de Europese Commissie, die het eindelijk had gepresteerd Europese burgers te interesseren voor Europese politiek. En inderdaad hebben onderhandelingen over een handelsverdrag – meestal saaier dan kijken naar verf die opdroogt – zelden zoveel reuring teweeg gebracht.

Eurocommissaris De Gucht probeerde in zijn toespraak de zaak te sussen, maar had geen nieuwe informatie of toezeggingen te bieden. Uiteindelijk kreeg de resolutie 633 stemmen, met 13 tegenstemmers en 16 onthoudingen. Het met zo’n grote meerderheid aangenomen krijgen van zo’n kritische resolutie is een prestatie op zich. De verontwaardiging en wantrouwen als gevolg van de geheimzinnige procedures is oprecht, breed gedragen en terecht.

De initiatiefnemers werden bovendien geholpen door het feit dat de bevoegdheden van het Parlement in het geding zijn. Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (de oude, afgestemde wijn van de Europese Grondwet in nieuwe, nog onleesbaardere zakken) is de institutionele machtsstrijd tussen Parlement, Europese Commissie en de lidstaten verder verhevigd. Europarlementariërs stemmen graag massaal voor moties die eisen dat het de rechten van het Parlement geëerbiedigd worden.

In principe kan de Europese Commissie deze resolutie naast zich neerleggen en rustig achter gesloten deuren verder onderhandelen. Of het Europarlement echt tanden heeft, zal dus pas de komende tijd duidelijk worden. Kan het echt afdwingen dat de onderhandelingen over het ACTA-verdrag vanaf nu in het openbaar plaatsvinden, met vergaderstukken die vooraf gepubliceerd worden? Kan het Parlement er ook voor zorgen dat ACTA zodanig wordt ingeperkt, dat het alleen gaat over de bestrijding van handel in namaak merkartikelen en bestaande Europese regels over privacybescherming, informatievrijheid en recht op internettoegang volledig intact laat? Als zijn eisen niet worden ingewilligd, zal het Parlement dan echt verhinderen dat de EU – en daarmee Nederland – aan het verdrag gebonden wordt? Of wordt de brede coalitie van Europarlementariërs als het er echt om gaat eenvoudig uit elkaar gespeeld met gerichte toezeggingen over landbouwsubsidies, onderzoeksinstituten en voorzitterschappen?

De 13 tegenstemmers waren tien Britse EU-haters van de UK Independence Party (UKIP) en de drie Nederlandse PVV’ers. Als u zich afvraagt hoe partijen die blijkens hun naam strijden voor Onafhankelijkheid respectievelijk Vrijheid voorstander kunnen zijn van een geheim verdrag dat schijnbaar beoogt om miljoenen burgers te criminaliseren, dan bent u niet de eerste.  UKIP heeft inmiddels uitgelegd dat ze de resolutie te slap vonden. Ze zijn rabiaat anti-ACTA zijn maar vrezen dat de resolutie het verdrag legitimiteit geeft. De PVV heeft een minder hoogdravende verklaring: ze waren helemaal niet tegen de resolutie, maar hebben een foutje gemaakt bij het bedienen van de stemkastjes. Volksvertegenwoordiging is moeilijker dan je denkt.

Eerder verschenen op NU.nl.

De ommekeer van de CDA-fractie zorgde er voor dat er in de Eerste Kamer alsnog een meerderheid was voor verplichte opslag van telecomgegevens voor opsporingsdoeleinden. Ook Franken’s verklaring voor zijn opmerkelijke koerswijziging is meteen beroemd geworden:

“We moeten hier vandaag een politieke beslissing nemen en dan kiest mijn fractie – onder een aantal hieronder te noemen voorwaarden – voor een standpunt, waarin politieke opportuniteit zwaarder weegt dan wetenschappelijke rationaliteit.”

Wat het Franken en zijn fractie politiek heeft opgeleverd, weten we niet. De schade aan zijn rationeel-wetenschappelijke reputatie is hij in elk geval nog niet te boven. Sindsdien zitten we opgescheept met een bewaarplicht die weliswaar formeel in werking is getreden, maar in de praktijk nog niet werkt. De betrokken overheidsinstanties hebben nog weinig zicht op de technische materie (zie deze presentaties, zoeken op “Suggesties zijn welkom”). Zonder heldere richtlijnen kunnen de telecomaanbieders hun systemen niet aanpassen.

Franken wist tijdens het beslissende debat in de Eerste Kamer zijn CDA-collega, minister Hirsch Ballin van Justitie wel de toezegging (p. 22) te ontfutselen dat de bewaarplicht voor internetgegevens zou worden teruggebracht van twaalf naar zes maanden. Om een Europese implementatietermijn te halen, werd de wet wel alvast aangenomen, inclusief twaalf maanden bewaartermijn. De kamer vertrouwde dus op de politieke toezegging van de minister om een reparatiewetje in te dienen, maar ook op zijn vermogen dat wetje door de Tweede Kamer te loodsen.

Hoe naïef de Eerste Kamer is geweest blijkt niet alleen uit het feit dat minister Hirsch Ballin inmiddels demissionair is, het wetsvoorstel ongetwijfeld controversieel wordt verklaard en dus de rest van het jaar stil ligt. Of een volgend kabinet het wetsvoorstel voortzet, moet nog maar blijken. Een CDA/VVD/PVV kabinet doet dat vermoedelijk niet.

Het gaat bovendien al fout in de huidige Tweede Kamer. Uit het recent gepubliceerde verslag blijkt dat de CDA-fractie in de Tweede Kamer geen zin heeft om loyaal mee te doen aan het een-tweetje tussen de CDA-fractie in de Eerste Kamer en de CDA-minister van Justitie. In de Tweede Kamer-fractie tapt de vriendelijke staatsveiligheidsmacho Sybrand van Haersma Buma uit een heel ander vaatje dan ‘privacygeweten’ Franken in de Eerste Kamer. Buma wil, net als zijn VVD-collega Fred Teeven, geen verlaging van de bewaartermijn naar zes maanden, maar een verhoging naar 18 maanden. Het argument: “Door technische gegevens langer te bewaren, kunnen in de toekomst strafzaken worden opgelost die nu onopgelost blijven.” Als dat voldoende reden is, kunnen we beter meteen een honderdjarige bewaarplicht voor alle verkeer invoeren. Wie weet hebben we er ooit wat aan.

Als vanouds worden argumenten over de bestrijding van mensenhandel en kinderporno gebruikt om een verplichting te verdedigen die al kan worden ingeroepen bij het opsporen van wildplassers. Bij de CDA’ers in de Tweede Kamer is wetenschappelijke rationaliteit kennelijk nog irrelevanter dan voor hun collega’s in de Eerste Kamer.

Gevolg van dit alles is dat we voorlopig een bewaarplicht hebben van twaalf maanden en dat de Eerste Kamer, het ‘staatsrechtelijk geweten’ van Nederland, zich heeft laten piepelen door zijn eigen opportunisme.

Oorspronkelijk verschenen op NU.nl.

NU.nl’s sportcolumnist Thijs Zonneveld schreef vorige week al over het enige aspect van de affaire dat mogelijk enige nieuwswaarde heeft. Terry was namelijk niet zo maar vreemdgegaan: deze Vanessa Perroncel is nota bene de ex-vriendin van Terry’s internationale ploegmaat en (voormalige) goede vriend Wayne Bridge. Perroncel en Bridge hebben samen een kind.

Volgens Britse commentaren zou Terry’s verraad funest zijn voor de harmonie in de kleedkamer, en dus voor de Engelse kansen op het WK. De pers als waakhond van de democratische samenleving moest daar wel over berichten. Voor het overige lijkt er niets aan het verhaal over een vreemdgaande profvoetballer dat perspublicaties – en de daarmee gepaard gaande schending van de privacy van betrokkenen, hun (ex-)partners en kinderen – rechtvaardigt.

Ik zegt “lijkt”, want er zijn belangrijke verschillen tussen Engeland en Nederland als het gaat om intieme mediaonthullingen over beroemdheden.

Ten eerste had Terry een gespecialiseerd Londens advocatenkantoor ingehuurd om een zogenoemde ‘superinjunction’ aan te vragen: een verbod aan alle Britse media om ook maar iets te publiceren over de ‘vermeende’ affaire of zelfs maar het bestaan van een dergelijk verbod bekend te maken. Toen een rechter het verbod later weer introk, gingen de kranten als bezetenen achter Terry aan. De woede van de media over de gebruikte procedure verklaart de heftigheid waarmee Terry vervolgens aan de schandpaal werd genageld. Avram Grant, trainer van hekkensluiter Portsmouth en kennelijk onlangs te gast bij een plaatselijke ‘massagesalon’, leerde dezelfde les.

Zo’n preventief totaalverbod bestaat in Nederland niet. Rechters hebben een afkeer voor censuur en willen alleen bij hoge uitzondering een publicatie vooraf verbieden. Na publicatie kan de uitgever voor de rechter worden gesleept. Als die vindt dat de publicatie onzorgvuldig was volgt meestal een rectificatie en een paar duizend euro smartengeld. De roddelbladen lachen zich kapot om zo’n veroordeling en het slachtoffer koopt er weinig voor: een privacyschending kan je achteraf niet meer ongedaan maken.

Ten tweede woedt er in Engeland, in tegenstelling tot Nederland, een voortdurend publiek debat over de seksuele moraal van voetballers. Helemaal als het gaat om de aanvoerder van de nationale voetbalploeg. Sinds Bobby Moore in 1966 het WK met Engeland won, is de aanvoerder een instituut. Ook David Beckham en John Terry werden geacht nationale rolmodellen te zijn. Om dat te onderstrepen – of, leek het wel, om die rol te ondermijnen – zijn zij eindeloos voorwerp geweest van perspublicaties.

Hoe anders in Nederland, waar de meeste mensen niet weten wie de aanvoerder is, laat staan dat zij van hem een zuiverder privéleven verwachten dan van zijn ploeggenoten. Misschien komt het omdat het Nederlands Elftal de afgelopen jaren ettelijke aanvoerders heeft gehad. Maar zelfs Frank de Boer, die 71 keer aanvoerder was van Oranje, is nooit als nationaal rolmodel beschouwd, laat staan dat de vaderlandse pers hem voortdurend langs zo’n meetlat beoordeelde.

Aanvoerder van het privacykamp in Engeland is tegenwoordig ervaringsdeskundige en ex-Formule 1-baas Max Mosley. Zijn leven stortte vorig jaar in na perspublicaties over SM-sessies. Beschuldigingen over Nazi-trekjes moesten publicatie rechtvaardigen, maar die bleken verzonnen en ondertussen lag zijn seksleven op straat. Sindsdien voert hij een principiële strijd tegen privacyschendingen in de Britse boulevardpers. Mosley procedeert nu bij het Europese mensenrechtenhof in Straatsburg. Daar bepleit hij dat kranten die voornemens zijn onthullingen te publiceren die de privésfeer raken, verplicht moeten worden de betrokkene vooraf te informeren. Die kan de zaak dan nog voor publicatie aan de rechter voorleggen.

In de Engelse situatie is dat geen onbegrijpelijke eis, vooral omdat de pers daar sinds jaar en dag een totale minachting toont voor de rechten en belangen van degenen over wie zij schrijven. Het mensenrechtenhof doet echter uitspraken die bindend zijn voor heel Europa. Ook voor landen waar de pers een stuk meer verantwoordelijkheidsbesef toont of waar preventieve controle op perspublicaties om historische of culturele redenen onaanvaardbaar is. Alleen al om die reden lijkt Mosley’s zaak gedoemd te mislukken.

Eerder verschenen op NU.nl.

De standpunten in het debat waren geheel voorspelbaar: de heren zijn van de stroming “veiligheid voor privacy”, de dames meer van de beweging “mag het ook een onsje minder”. Laatstgenoemd standpunt is in wezen genuanceerder omdat het accepteert dat in sommige gevallen privacybeperkende maatregelen wel degelijk nodig zijn. Dat Van Haersma Buma er toch in slaagde om optisch het meest redelijk over te komen, kwam vooral door zijn geestige en innemende debatteerstijl: wat hij feitelijk zegt is namelijk net zo bot als het standpunt van Teeven.