Het Europees Parlement stemde op 10 maart vrijwel unaniem in met een uiterst kritische resolutie over het ACTA-verdrag, waar ik eerder op deze plek over schreef. Dit internationale handelsverdrag wordt momenteel in het diepste geheim uitonderhandeld, maar lijkt blijkens diverse lekken vergaande maatregelen te bevatten over het filteren en afsluiten van internetgebruikers, douane-inspecties van laptops van willekeurige reizigers en nog zo wat onvrijheden.

Steeds meer deelnemende landen, waaronder Nederland, spraken zich de laatste tijd uit voor openbaarheid van alle stukken, vooralsnog zonder effect. Als je eenmaal met je onderhandelingspartners hebt afgesproken dat alles geheim is, ben je daaraan gebonden totdat iedereen het daarmee eens is. De inhoudelijke kritiek op het verdrag zwelt ook steeds verder aan. De Europese privacyadviseur EDPS legde in een opinie uit dat de uitgelekte voorstellen in strijd zijn met bestaande Europese regels.

In de resolutie eist het Europees Parlement onmiddellijke en volledige openbaarheid van alle onderhandelingsstukken. Ook mag de Commissie niet instemmen met enige verdragsbepaling die Europese landen zou verplichten internetgebruikers af te sluiten, al helemaal niet zonder voorafgaande tussenkomst van een rechter.

In het debat had Europarlementariër Engström van de Zweedse Piratenpartij sarcastische lof voor de Europese Commissie, die het eindelijk had gepresteerd Europese burgers te interesseren voor Europese politiek. En inderdaad hebben onderhandelingen over een handelsverdrag – meestal saaier dan kijken naar verf die opdroogt – zelden zoveel reuring teweeg gebracht.

Eurocommissaris De Gucht probeerde in zijn toespraak de zaak te sussen, maar had geen nieuwe informatie of toezeggingen te bieden. Uiteindelijk kreeg de resolutie 633 stemmen, met 13 tegenstemmers en 16 onthoudingen. Het met zo’n grote meerderheid aangenomen krijgen van zo’n kritische resolutie is een prestatie op zich. De verontwaardiging en wantrouwen als gevolg van de geheimzinnige procedures is oprecht, breed gedragen en terecht.

De initiatiefnemers werden bovendien geholpen door het feit dat de bevoegdheden van het Parlement in het geding zijn. Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (de oude, afgestemde wijn van de Europese Grondwet in nieuwe, nog onleesbaardere zakken) is de institutionele machtsstrijd tussen Parlement, Europese Commissie en de lidstaten verder verhevigd. Europarlementariërs stemmen graag massaal voor moties die eisen dat het de rechten van het Parlement geëerbiedigd worden.

In principe kan de Europese Commissie deze resolutie naast zich neerleggen en rustig achter gesloten deuren verder onderhandelen. Of het Europarlement echt tanden heeft, zal dus pas de komende tijd duidelijk worden. Kan het echt afdwingen dat de onderhandelingen over het ACTA-verdrag vanaf nu in het openbaar plaatsvinden, met vergaderstukken die vooraf gepubliceerd worden? Kan het Parlement er ook voor zorgen dat ACTA zodanig wordt ingeperkt, dat het alleen gaat over de bestrijding van handel in namaak merkartikelen en bestaande Europese regels over privacybescherming, informatievrijheid en recht op internettoegang volledig intact laat? Als zijn eisen niet worden ingewilligd, zal het Parlement dan echt verhinderen dat de EU – en daarmee Nederland – aan het verdrag gebonden wordt? Of wordt de brede coalitie van Europarlementariërs als het er echt om gaat eenvoudig uit elkaar gespeeld met gerichte toezeggingen over landbouwsubsidies, onderzoeksinstituten en voorzitterschappen?

De 13 tegenstemmers waren tien Britse EU-haters van de UK Independence Party (UKIP) en de drie Nederlandse PVV’ers. Als u zich afvraagt hoe partijen die blijkens hun naam strijden voor Onafhankelijkheid respectievelijk Vrijheid voorstander kunnen zijn van een geheim verdrag dat schijnbaar beoogt om miljoenen burgers te criminaliseren, dan bent u niet de eerste.  UKIP heeft inmiddels uitgelegd dat ze de resolutie te slap vonden. Ze zijn rabiaat anti-ACTA zijn maar vrezen dat de resolutie het verdrag legitimiteit geeft. De PVV heeft een minder hoogdravende verklaring: ze waren helemaal niet tegen de resolutie, maar hebben een foutje gemaakt bij het bedienen van de stemkastjes. Volksvertegenwoordiging is moeilijker dan je denkt.

Eerder verschenen op NU.nl.

Naarmate meer informatie over het concept-verdrag naar buiten komt, lijkt het steeds meer weg te hebben van de vleesgeworden lobbydroom van rechtenorganisaties. Vorige week lekte de reactie van de Europese Commissie op recente Amerikaanse voorstellen. De VS blijkt een soort Sinterklaaslijstje van de entertainmentindustrie te hebben ingediend: beweerdelijk inbreukmakende bestanden automatisch wegfilteren, internetgebruikers die illegaal bestanden uitwisselen van het internet gooien, internetaanbieders aansprakelijk houden voor het gedrag van hun klanten, hyperlinken naar inbreukmakend materiaal gelijkstellen met zelf inbreuk maken.

Het zijn eenzijdige en lompe voorstellen, waarvan gehoopt moet worden dat zij verworpen of grondig verbouwd worden. De publieke discussie over het verdrag wordt echter bemoeilijk door het feit dat de verdragsteksten en vergaderstukken angstvallig geheim worden gehouden. We weten simpelweg niet waarover de delegaties met elkaar vergaderen.

De Amerikaanse onderhandelaar Kirk suggereert dat er landen zouden opstappen als de concept-teksten openbaar gemaakt zouden worden. Niet een opmerking die me het gevoel geeft dat de deelnemende landen trots zijn op wat zij aan het afspreken zijn.

Kirk kreeg vervolgens de vraag waarom deze verdragsonderhandelingen zo geheim waren, terwijl verdragen over intellectuele eigendom in het verleden altijd uitgebreid openbaar voorbereid werden. Kirks antwoord was dat ACTA “different” is en dat de onderwerpen waarover onderhandeld worden “more complicated” zijn.

Dat antwoord deugt niet, om tenminste twee redenen. ACTA gaat over onderwerpen waarover de afgelopen jaren al vaker verdragen zijn gesloten: grensoverschrijdende inbreuk op merken en auteursrechten, onder andere via internet. Best lastige materie, maar niet te moeilijk om publiek bekend te maken. Ten tweede is de complexiteit van de besproken onderwerpen juist een reden alle stukken zo snel mogelijk op het internet te zetten. Laat deskundigen meedenken en -praten, zou ik zeggen, in plaats van in het diepste geheim een verdrag te sluiten dat straks onuitvoerbaar blijkt te zijn omdat de onderhandelaars de techniek net niet goed begrepen.

Ook de rol van de Europese Commissie tot nu toe is, afgaande op de gelekte reactie, niet om trots op te zijn. In plaats van de Amerikaanse voorstellen naar de prullenbak te verwijzen, stelt de Commissie vooral heel gedetailleerde vragen over de bedoeling van die voorstellen en hoe die moeten worden ingepast in de bestaande Europese regels.

Hoogste tijd dus dat alle concept-teksten openbaar gemaakt worden en dat alle deelnemende landen uitleggen waarom dit verdrag er moet komen en wat hun onderhandelingsinzet is. Het mooie van internationale verdragen is dat je tot het laatste moment uit kan stappen. Het nadeel is dat, als je er eenmaal mee hebt ingestemd, je er ook aan gebonden bent.

In dit proces is een belangrijke coördinerende rol weggelegd voor Herman van Rompuy, de vrome kloosterbezoeker die vorige maand werd gekozen tot eerste voorzitter van de raad van Europese regeringsleiders. Hij zal de vergadering voorzitten waarin Europa besluit of het meedoet aan ACTA of niet.

Eerder verschenen op NU.nl.