Het was een week van opmerkelijke tegenstellingen. Tienduizenden vergaderaars, demonstranten en journalisten vlogen naar Kopenhagen voor een top over klimaatverandering en wereldvrede, en veroorzaakten zodoende een recordaantal kilo’s CO-2 uitstoot en opstootjes met politie. Stressen over het opwarmen van de aarde terwijl Nederland rustig vastliep door de sneeuw.

PvdA-kamerlid Martijn van Dam betoogde terecht dat een downloadverbod niet op een maatschappelijk aanvaardbare manier te handhaven is. Hij legde niet uit waarom zijn partij de laatste jaren enthousiast heeft meegewerkt aan zo’n beetje elk wetsvoorstel dat privacy van burgers indamt. YouTube moest buigen voor het mediabedrijf van premier Berlusconi. Berlusconi moest op zijn beurt buigen voor een beeldje van de Dom van Milaan dat een gek in zijn gezicht smeet.

Nederlandse internetaanbieders gaan met de regering samenwerken aan een ‘veiliger internet’, onder meer door het preventief filteren van onwenselijke websites. Ondertussen illustreerde China dat zo’n door rechtschapen burgers redelijkerwijs niet te bestrijden ‘bescherming tegen kinderporno’ zich uitstekend leent voor politieke censuur.

Naast tegenstellingen bleek er echter ook consensus te bestaan en wel over het feit dat het Stockholmsyndroom om zich heen grijpt. De nieuwste slachtoffers zijn geïdentificeerd as telecomtoezichthouder OPTA en alle bezitters van een iPhone. Beide lijden volgens deskundigen aan het syndroom en hebben dus een onverklaarbare sympathie voor de gijzelnemers ons wiens absolute controle zijn staan en voor wie zij van hun basisbehoeften afhankelijk zijn.

Consultantsbureau Strand verwondert zich al langer over de populariteit van de in zijn ogen inferieure iPhone. Het stelde zichzelf de onderzoeksvraag “How will psychologists describe the iPhone syndrome in the future?”. Strand confronteerde gebruikers met maar liefst twintig technische beperkingen die de iPhone zou hebben. Wat bleek? iPhone gebruikers hebben een ziekelijke neiging de evidente tekortkomingen in het toestel stelselmatig onder het tapijt te schuiven. De hondstrouwe ‘fanboys’ zagen in alle ‘tekortkomingen’ juist het zoveelste bewijs van de superioriteit van hun apparaat. Geen radio op de iPhone? Die heb je niet nodig, want je kan doodeenvoudig liedjes downloaden via iTunes. Slechte ontvangst? Komt door de mobiele aanbieder. iPhone niet te gebruiken als modem voor een laptop? Waarom heb je nou een laptop nodig als je al een iPhone hebt, gekkie?

Dat iPhone-gebruikers doorgaans dik tevreden zijn met hun speeltje en daarom de tekortkomingen voor lief nemen, is inmiddels bekend. Met Stockholmsyndroom heeft dat echter weinig te maken. Ontevreden klanten kunnen gewoon overstappen naar de concurrent. Probeer dat als gijzelaar maar eens gedaan te krijgen.

Telecomtoezichthouder OPTA heeft geen kudde fanboys die elke toezichtsdaad bestempelen als briljant en revolutionair. Toch is ook bij OPTA Stockholmsyndroom vastgesteld. OPTA-voorzitter Fonteijn had in een toespraak het belang van glasvezelnetwerken gerelativeerd. De bekende telecomconsultant en -hoogleraar Van Till zag daarin het bewijs dat OPTA in de ban is van de dominante telecomaanbieders waarop zij juist onafhankelijk toezicht moet uitoefenen. Helemaal logisch is die redenering niet. Een van de grootste voorstanders van glasvezel is juist KPN, de oermonopolist tegen wiens dominantie OPTA sinds haar oprichting strijdt.

Met de uitbraak van Stockholmsyndroom valt het dus wel mee, eerder is sprake van een lichte uitbraak van journalistieke Stockholmsyndromitis. Ook de Mexicaanse griepepidemie lijkt op zijn retour. Nu alleen de Q-koorts nog.

Oorspronkelijk gepubliceerd op NU.nl.

Er zijn weinig sectoren waarin zo structureel beroep wordt ingesteld tegen beslissingen van de toezichthouder. Of een besluit van OPTA nou objectief goed is of niet, er is altijd tenminste wel een partij die er belang bij heeft te vechten voor een andere uitkomst. Regelmatig staan zowat alle telecomaanbieders van Nederland in wisselende coalities tegenover elkaar bij het College van beroep voor het bedrijfsleven in Den Haag.

Het bevorderen van concurrentie op de telecommarkt was van oudsher de kerntaak van OPTA. Door KPN te dwingen haar netwerk open te stellen voor alternatieve aanbieders, heeft OPTA gezorgd voor meer concurrentie op de markten voor telefonie en internettoegang. OPTA heeft dat overigens niet allemaal zelf bedacht, maar is juist ingesteld op grond van Europese telecomregels die marktliberalisering voorschreven.

Dat begon eind jaren ’90 met vaste telefonie. Binnen een paar jaar daalde de prijs voor internationaal bellen van enkele guldens naar enkele centen per minuut. Onder namen als Freeler en World Online was er opeens ‘gratis’ internet tegen lokaal beltarief. De breedbandboom heeft veel te maken met de Europese wet uit 2000 die de oude nationale PTT’s verplichtte om alternatieve aanbieders via hun koperdragen internettoegang aan te bieden.

De laatste jaren houdt OPTA zich, zeker publicitair, steeds meer met consumentenbescherming. Besluiten in geschillen tussen telecomoperators onderling worden stilletjes geplaatst op www.opta.nl. Maar als OPTA een boete uitdeelt aan een spam- of spywareverspreider, wordt de vaderlandse pers flink opgekieteld. De nieuwste ontwikkeling is de publicatie door OPTA van beleidsregels over internetveiligheid. OPTA wil dat telecom- en internetaanbieders hun klanten actiever gaan informeren over de risico’s van internetgebruik en hoe zij zich daartegen kunnen wapenen.

Deze ontwikkeling is begrijpelijk. De gemiddelde telecom consument heeft actief last van zaken als spam, spyware, phishing, virussen, tarieffraude of hinderlijke telemarketing. Hij waardeeert het als een overheidsinstantie daar een stokje voor steekt. Consumentenbescherming ‘scoort’ bij pers, publiek en – niet onbelangrijk – leden van de Tweede Kamer. De regels die concurrentie bevorderen – toegangsverplichtingen aan dominante spelers zoals KPN, UPC en Ziggo – zijn daarentegen veel ingewikkelder. OPTA’s besluiten hierover zijn honderden pagina’s dik en alleen te begrijpen voor een selecte groep insiders. Die zittingen bij de rechter in Den Haag zijn voor voor de gewone beller bepaald geen kijksport.

Toch blijft het verzekeren van eerlijke concurrentievoorwaarden voor telecomaanbieders verreweg het belangrijkste dat OPTA kan doen, juist voor consumenten. Informatie over internetveiligheid van de provider is nuttig, maar kan de consument net zo goed halen uit een hobbytijdschrift of Postbus 51 folder. Daar is in elk geval geen gespecialiseerde toezichthouder voor nodig. Consumenten en bedrijven hebben de afgelopen tien jaar enorm geprofiteerd van ontluikende concurrentie op de telecommarkt, in de vorm van veel lagere tarieven, hogere snelheden en een wildgroei aan nieuwe diensten. Daar zit veel bagger tussen, maar op een goed functionerende, vrije markt komen de beste diensten en aanbieders vanzelf bovendrijven.

De komende jaren zijn er uitdagingen genoeg voor OPTA als het gaat om concurrentiebevordering. Er dreigt een nieuw nationaal infrastructuurduopolie te ontstaan van KPN en de kabel. Als OPTA dat laat gebeuren, leidt dat onherroepelijk tot minder keuzevrijheid, minder nieuwe diensten en hogere prijzen. Op de televisiemarkt hebben zowel consumenten als omroepen nog onvoldoende alternatief voor de gevestigde kabelaars. Ook OPTA realiseert zich gelukkig dat haar werk zich de komende jaren niet kan beperken tot consumentenbescherming. Haar PR-beleid zal af en toe anders doen vermoeden, maar OPTA zal zich blijven richten op haar hoofdtaak: het creëren van een gelijk speelveld voor aanbieders van telecomdiensten.