Vanuit de SP-bankjes schold ex-fractievoorzitter Jan Marijnissen minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking vorige week tot driemaal toe uit voor flapdrol. Waar het debat over ging weet niemand meer. Koenders was pissig, maar SP-fractievoorzitter Agnes Kant vond dat hij niet moest klagen: “Flapdrol is een keurig Nederlands woord en in dit geval een terechte constatering.”

Uit de analyse van Ewoud Sanders in NRC Handelsblad bleek iets anders. Een flapdrol is namelijk een “drol van een niet-vaste substantie, als teken van ziekelijkheid.” Dat komt in de beste families voor, maar is daarmee nog niet keurig.

Of had Kant toch op haar manier gelijk? Zij rechtvaardigde de typering namelijk door te stellen dat Koenders te weinig opkomt voor ontwikkelingslanden en te veel oog heeft voor de belangen van de grote financiële centra, Wall Street en de Londonse City. Als dat je flapdrol zo definieert, is het geen belediging om Koenders een flapdrol te noemen. Het is dan niet meer dan een mening – die mag je hebben – over Koenders’ beleidsprioriteiten.

Kant en Marijnissen hadden zich kennelijk laten inspireren door de Hoge Raad. Die had twee weken eerder namelijk geoordeeld dat een beschuldiging van kwakzalverij – dat in het gewone taalgebruik wordt geassocieerd met boerenbedrog, oplichterij en knoeierij – mogelijk niet beledigend was omdat het woord werd gehanteerd in een neutrale, eigen definitie.

De Vereniging tegen de Kwakzalverij had in 2000 een congresbundel gepubliceerd met daarin de top-20 kwakzalvers van de afgelopen eeuw. Het boekje hanteerde een min of meer objectieve definitie van kwakzalverij, met vijf elementen waaronder dat het werk van de arts “niet gefundeerd is op toetsbare en voor die tijd logische dan wel empirisch-houdbare hypothesen en theorieën” en dat “geen toetsing binnen de beroepsgroep op effectiviteit en veiligheid heeft plaatsgevonden”. Orthomanueel geneeskundige Sickesz, nummer 7 op de lijst, spande een proces aan wegens belediging. Hij won bij het gerechtshof, maar de Hoge Raad vernietigt die uitspraak.

Volgens de Hoge Raad mag de Vereniging werken met een eigen definitie van kwakzalverij en had het gerechtshof beter moeten toetsen of zij Sickesz volgens die definitie een kwakzalver mocht noemen.

Waarschijnlijk is het webteam van de SP nu bezig snel een disclaimer te plaatsen op de website: fractieleden van de Socialistische Partij hanteren het woord flapdrol uitsluitend in de specifieke betekenis van iemand die onvoldoende opkomt voor de belangen van ontwikkelingslanden.

Misschien biedt de uitspraak ook kansen voor PVV-leider Wilders in zijn aanstaande strafzaak wegens aanzetten tot haat en groepsbelediging van moslims. Het argument is simpel: toen Wilders in een interview met De Pers van 13 februari 2007 zei: “Geen islamieten in Nederland,” hanteerde hij het woord in zijn eigen, objectieve definitie: Sovjet-tank. Welke rechter kan zo’n uitspraak veroordelen? En toen Wilders in een ingezonden stuk in de Volkskrant op 8 augustus 2007 schreef: “Ik heb genoeg van de Koran in Nederland: verbied dat fascistische boek. Genoeg is genoeg,” hanteerde hij het woord fascistisch in zijn eigen, neutrale definitie: auteursrechtvrij.

Geen speld tussen te krijgen, al is Mein Kampf in die definitie pas fascistisch met ingang van het jaar 2015.

Oorspronkelijk verschenen op NU.nl.

De zaak draait om de website kindersexnu.nl, een initiatief van Yvonne van Hertum uit Rotterdam. Zij deed zich op chatboxen voor als minderjarige om zo pedofielen te lokken. Had zij ‘beet’, dan mocht de ‘dader’ kiezen: hij moest een soort onthoudingsverklaring tekenen die zij dan aan politie zond, of zij zou zijn naam, adres en alle andere beschikbare persoonsgegevens op haar website publiceren.

Van Hertum had op haar website een man beschuldigd van het voeren van een erotische chat met een minderjarige. Ze publiceerde zijn naam, adres en foto. De rechter stelde echter vast dat niet is gebleken dat de chat erotisch getint was, “evenmin als dat de chatsessie met een minderjarige is gevoerd, terwijl zelfs niet vaststaat of en, zo ja, in hoeverre [de man] bij die sessie betrokken was.”

Het Hof “kent bijzondere betekenis toe aan het door de verdachte en haar mededader(s) gekozen medium, te weten het internet. De aard van dat medium maakt een slachtoffer van zo’n aantijging in verhoogde mate kwetsbaar, mede omdat geenszins denkbeeldig is dat het slachtoffer daardoor tot in lengte van jaren wordt achtervolgd met alle maatschappelijke gevolgen van dien.” De slotsom is dat het Hof Van Hertum schuldig acht aan smaadschrift en veroordeelt tot vier maanden gevangenisstraf, waarvan twee maanden voorwaardelijk.

Twee maanden cel dus voor een voorvechtster van kinderrechten. Steunt het recht de kinderbeschermster niet?

De bestrijding van kindermishandeling is een belangrijke verantwoordelijkheid van de maatschappij. Nu steeds meer maatschappelijk verkeer zich naar het internet verplaatst, is het van cruciaal belang dat kinderen ook daar beschermd worden: door hen weerbaar te maken en door daders op te sporen, te straffen en zo mogelijk te resocialiseren. Er is op dat vlak nog veel te doen. Aan de kant van de preventie doet de Stichting Mijn Kind Online al jaren hoognodig werk op het gebied van voorlichting aan ouders, kinderen en scholen, publiek debat en lobbywerk.

Aan de kant van de opsporing is echter onvoldoende mankracht en kennis beschikbaar om het groeiende probleem adequaat aan te pakken. In de Tweede Kamer stelt men af en toe een publicitair welgemikte kamervraag, zonder dat er veel aandacht is voor effectieve en uitvoerbare maatregelen.

Het initiatief van stopkindersexnu.nl was echter een voorbeeld van hoe het niet moet. Van Hertum speelde achtereenvolgens de rol van slachtoffer, politieagent, officier van justitie, rechter en beul: een digitale maar toch middeleeuws aandoende vorm van eigenrichting. Er is een reden dat eigenrichting verboden is: iemand wordt pas gestraft als hij schuldig is bevonden en dat gebeurt pas als hij de kans heeft gehad zich te verdedigen en vervolgens toch is komen vast te staan dat hij schuldig is.

Het kan zijn dat Van Hertum niet aanwezig was bij de vergadering waarin we die procedure met elkaar hebben afgesproken, maar ze is er wel aan gehouden. Ook – zelfs – op internet.

Bij het strafrecht staat zorgvuldigheid voorop: de vermeende dader krijgt een eerlijk proces. Dat is niet alleen zijn absolute mensenrecht in een democratische samenleving, het is ook een voorwaarde voor maatschappelijke acceptatie van de uitkomst van het proces. Wat dat betreft ging de werkwijze van stopkindersexnu.nl verder dan de verschillende sites met Google Maps mashups van veroordeelde zedendelinquenten die er al zijn: Van Hertum wachtte het oordeel van de rechter niet af.

Het is ook terecht dat het Hof bijzondere betekenis toekent aan het feit dat de smadelijke beschuldiging niet werd gedaan op een dorpsplein maar op een website. Door hyperlinks en zoekmachines is alles te vinden en door caches en archieven blijft het eeuwig beschikbaar. Het internetagadium dat “Information wants to be free” is politiek inmiddels wat gedateerd, maar gebleken is wel dat eenmaal gepubliceerde informatie nooit meer daadwerkelijk gewist kan worden.

De drijfveren van Van Hertum zijn menselijk gezien te begrijpen. Dat geldt zeker ook voor haar frustratie over de gebrekkigheid van bestaande middelen tegen online kindermishandeling. Het is dan ook te hopen dat de uitspraak leidt tot meer geld een aandacht voor digitale voorlichting en recherche. Toch heeft het Hof gelijk dat Van Hertum in haar ijver is doorgeschoten. Zelfs kindermishandeling kan en moet binnen de grenzen van de rechtstaat worden bestreden.

Oorspronkelijk verschenen op NU.nl.

“You know they all know.”

Aan het woord is Formule 1-baas Max Mosley, die aan een Britse parlementscommissie vertelde over het effect op zijn privéleven van tabloidonthullingen over een SM-sekspartijtje, waarover ik vorige zomer schreef. Mosley won zijn rechtszaak tegen News of the World, hoewel de schadevergoeding niet voldoende was om zijn proceskosten te dekken. Kern van Mosley’s betoog is dat zijn waardigheid onherstelbaar beschadigd is, zonder dat daarvoor enige aanleiding of rechtvaardiging bestond. Op feestjes en partijtjes zegt niemand er iets over, maar je weet dat ze het allemaal weten. De wetenschap dat anderen je geheimen kennen is de kern van privacyschending.

In een stoer hoofdredactioneel commentaar schrijft de op zich serieuze Britse krant The Independent dat Mosley een publieke figuur is en dus had moeten weten dat de pers zou kunnen gaan grasduinen in zijn privéleven. Dat lijkt mij geen argument: de voorspelbaarheid van een privacyschending maakt haar nog niet toelaatbaar. Gabriel García Márquez’ kleine meesterwerk Kroniek van een aangekondigde dood beschrijft nog altijd een misdrijf.

Het hoofdartikel vervolgt dat publieke figuren een voorbeeldrol hebben en dat de functie van de pers is om hypocrisie aan de kaak te stellen. Ten onrechte: “shaming hypocrites”, zoals The Independent het noemt, is een even simplistische als misplaatste visie op de rol van de pers. Mosley is de baas van de Formule 1 en toevallig de zoon van de ‘Britse Mussert’ Sir Oswald Mosley. Als het gaat om autoracen of fascisme is hij een publiek figuur (al kun je je afvragen in hoeverre je de zoon onbeperkt in verband mag blijven brengen met de zonden van zijn vader). Maar ook vóór de onthullingen over zijn SM-avontuurtjes was Mosley voor niemand een rolmodel voor seksueel gedrag. Net zo min als Wesley Sneijder een autoriteit is op het gebied van autorijden, zodat de pers recht heeft op inzage in zijn kilometeradministratie.

Bovendien: hoe hypocriet is Mosley eigenlijk geweest? Naar mijn weten heeft hij nooit hoog van de toren geblazen over de absolute wenselijkheid van knuffelseks. De seksuele voorkeuren van Mosley zijn dus simpelweg geen relevant, publicabel gegeven.

De conclusie van het commentaar in The Independent is uiteindelijk: als Mosley zich had willen beschermen tegen publieke beschadiging, had hij zijn vrouw niet moeten bedonderen. Ook die stelling is mij te kort door de bocht: heeft het publiek werkelijk het recht om onmiddellijk geïnformeerd te worden als een willekeurige beroemdheid vreemd gaat?

Mosley pleit inmiddels voor een privacywet in Engeland – dat is iets wat ze daar van oudsher niet hebben. “Truth is an absolute defence,” werd van oudsher gepredikt: als een onthulling waar is, kan zij niet onrechtmatig zijn. Ook in Nederland is pas sprake van laster als een beschuldiging onwaar is.

Maar zowel smaad als privacyschending kunnen net zo goed onrechtmatig zijn als de onthulling of beschuldiging feitelijk juist is. Sinds het Verenigd Koninkrijk het Europese mensenrechtenverdrag in de nationale wetgeving heeft geïmplementeerd, bestaat ook in Engeland een recht op privacy. Publicatie van privégegevens is alleen toelaatbaar als dat daadwerkelijk een bijdrage levert aan een publiek debat.

De Britse boulevardpers verzet zich hevig, maar dat zijn stuiptrekkingen. Zij hebben het ongelijk aan hun zijde, ook al zullen veel lezers dat betreuren. Ook de Nederlandse bladen hebben inmiddels moeten ondervinden dat er een verschil is tussen nieuwswaarde en het bevredigen van nieuwsgierigheid.

Oorspronkelijk verschenen op NU.nl.