Je vraagt je af wat de meerwaarde zou zijn van het in beslag nemen van de domeinnaam woopie.nl. Een domeinnaam is toch vooral een middel om jezelf vindbaar te maken: nu.nl is voor bezoekers makkelijker te onthouden dan 62.69.184.53. Een DDoS-aanvaller is niet uit op bezoek of vindbaarheid en heeft geen eigen domeinnaam nodig om zijn aanval uit te voeren. Misschien dat de politie vermoedt dat Woopie zijn eigen domeinnaam gebruikte om zijn vermeende aanvallen mee uit te voeren, en willen ze nu kijken hoeveel zombiecomputers zich vervolgens aanmelden. Het klinkt niet heel aannemelijk.

Het is juridisch discutabel of de politie de bevoegdheid heeft een domeinnaam in beslag te nemen. Volgens de wet kunnen alleen ‘voorwerpen’ in beslag worden genomen, en dan alleen als die kunnen dienen om de waarheid aan de dag te brengen, om wederrechtelijk verkregen voordeel aan te tonen, om ze aan het verkeer te ontrekken of om ze verbeurd te verklaren.

Om de waarheid aan de dag te leggen zijn al allerlei pc’s en andere voorwerpen in beslag genomen. Die worden nu ongetwijfeld uitgebreid doorgespit door politiedeskundigen. De politie kan bij internetproviders allerlei gegevens opvragen. Maar om de feiten vast te stellen hoef je niet de controle over zijn domeinnaam over te nemen.

Wat blijkt bovendien: de politie heeft de domeinnaam niet alleen afgepakt, maar gebruikt deze om tips te verzamelen. De website Woopie.nl verwijst door naar woopie.thtcibngenomen.nl. Daar valt te lezen: “In verband met onderstaande berichtgeving is de controle van dit domein overgenomen door het Team High Tech Crime van de Nationale Recherche.” Daarop volgt het persbericht over de arrestatie van Woopie en een oproep om informatie door te geven.

De politie heeft de domeinnaam van Woopie dus niet aan het verkeer onttrokken maar gebruikt die nu zelf. De auto van de verdachte ramkraker wordt in beslag genomen en wordt door een opspoorder door de buurt gereden met een groot bord op het dak: “Herkent u deze auto? Bel de politie.”

Bij de Nationale Recherche kan ze dat waarschijnlijk niet zo veel schelen schelen, want die hebben dikke pret: ze proberen een nieuw technisch-juridisch kunstje uit. Risicoloos oefenen op Woopie.nl, de volgende keer – als het echt nodig is – weten ze of en hoe het werkt.

De grote jongens hebben Woopie’s speeltje afgepakt, en flaneren er nog mee door de buurt ook.

Het ministerie van Economische Zaken is bezig met de implementatie van een nieuw set Europese regels voor de telecomsector, waarin ook deze kwestie van ‘netneutraliteit’ zijdelings aan de orde komt. Het onderwerp is voor internetgebruikers van belang, omdat er allerlei redenen zijn waarom providers bepaalde verkeersstromen zouden willen versnellen, vertragen of blokkeren.

Mobiele aanbieders kunnen hebben bijvoorbeeld een belang hebben om internettelefonie via mobiele dataverbindingen te blokkeren. Het vreet bandbreedte – die vaak voor een vast maandbedrag wordt verkocht – en gaat ten koste van ‘gewone’ belminunten.  Triple-play aanbieders zoals UPC hebben mogelijk belang om tv-diensten op internet te blokkeren of vertragen: die gaan ten koste van eigen digitale televisiediensten.

Andere providers willen misschien wel exclusieve afspraken maken met een bepaalde game-producent, als onderdeel waarvan concurrerende online games worden vertraagd. En alle providers staan onder druk van de muziek- en filmindustrie om protocollen en diensten te blokkeren of vertragen die veel worden gebruikt voor bestandsuitwisseling.

Het persbericht van minister Van der Hoeven begint goed: “Netneutraliteit is cruciaal voor vrij verkeer op internet en vrije toegang tot informatie.” Gaat de overheid inderdaad aanbieders verbieden om naar eigen goeddunken bepaalde verkeersstromen te vertragen of blokkeren? Niets daarvan. Het persbericht vervolgt namelijk: “Daarom zijn we met een nieuw wetsvoorstel bezig te regelen dat providers straks transparant moeten zijn over eventuele beperkingen die zij opleggen aan het internetverkeer.”

Mogen providers dus gewoon doen wat ze willen, als ze het maar netjes zeggen? Daar lijkt het wel op. Maar, zegt het persbericht: “Ook kunnen we zo nodig eisen stellen als het de verkeerde kant uitgaat.” Zo nodig eisen stellen als het de verkeerde kant uitgaat? Het klinkt als popi-praat uit een cursus moderne overheidscommunicatie, maar zo vaag is het wetsvoorstel nu eenmaal. De wet schept de bevoegdheid voor de minister om regels te stellen, maar verplicht nergens toe. Ook de toelichting is vooral mening en weinig actie:

“Vooralsnog bestaan geen plannen gebruik te maken van de mogelijkheid tot regelgeving ten aanzien van de netneutraliteit. Wel is de regering van opvatting is dat het onmogelijk maken of bewust vertragen van bepaald internetverkeer door de aanbieder om commerciële motieven ongewenst is.”

Dat wordt dus praten over zelfregulering, met de vage dreiging van overheidsregels in de toekomst. Wat mij betreft zorgt die route van onvrijwillige zelfregulering, die eerder is gevolgd bij onder meer promotionele kansspelen op tv en premium sms-diensten, vooral voor onduidelijkheid bij aanbieders en consumenten en, minstens even erg, oeverloze Kamervragen.

Digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom (BoF) is niet teleurgesteld over het wetsvoorstel, maar boos. Omdat commerciële ondernemingen altijd zullen neigen hun concurrenten te dwarsbomen, moet het wettelijke verboden worden voor providers om zich in te laten met het internetverkeer van hun gebruikers. Volgens de kop boven het bericht van BoF zet het kabinet zelfs de bijl aan het open internet. Een beetje overdreven is dat wel, want het wetsvoorstel zou niks gaan toestaan wat nu verboden is.

Andersom voegt het wetsvoorstel weinig toe. OPTA heeft op basis van de huidige wet ook al bevoegdheden om aanbieders te verplichten open te zijn over het afknijpen van bandbreedte. Beter zou het zijn om een paar heldere uitgangspunten vast te leggen: verkeersmanagement om netwerkcongestie te voorkomen mag, mits het daartoe beperkt blijft; toegang tot diensten van concurrenten blokkeren mag niet, en ga zo maar door.

Het wetsvoorstel is dus geen bijl aan de wortel van het internet, maar vooral een gemiste kans. Gelukkig kunt u nog tot 28 mei via internetconsultatie.nl commentaar leveren op het wetsvoorstel. Als uw provider die pagina tenminste niet heeft geblokkeerd.

Boeiend is wederom de zalvende woorden die VVD’er Fred Teeven spreekt over de toepassing van aftapbevoegdheden door justitie: per geval hebben politiemensen, de officier van justitie en de rechter-commissaris daar goed naar gekeken, dus met de effectiviteit zit het wel snor. Als ex-officier van justie heeft Teeven natuurlijk bij uitstek relevante ervaring, maar in dit soort debatten denkt en praat hij nog steeds als een officier van jusititie die zich verdedigt tegen lastige, in zijn ogen ongetwijfeld domme kamerleden. In zijn nieuwe hoedanigheid als volksvertegenwoordiger moet Teeven juist zelf lastige vragen stellen aan de overheid, de luis in de pels zijn die met ogenschijnlijke domheid serieuze zaken bloot legt.

Tijdens het verhaal van SP’er Gerkens tracht Teeven herhaaldelijk de nuance uit het debat te halen:

“Zegt de SP: we kijken naar het tappen en vinden dat het te veel gebeurt, en daarom moet het niet? Of zegt de SP: wij hebben wel vertrouwen in de rechterlijke macht en wij denken dat een tap wél geplaatst moet worden als er goed beoordeeld wordt?”

Als ik het goed zie, zegt de SP iets anders, namelijk dat er – ook in vergelijking met andere landen- veel wordt getapt maar dat we niet beschikken over genoeg informatie om te beoordelen of er te veel wordt getapt. Er moet dus meer duidelijkheid komen over de gevallen waarin en de redenen waarom in concrete gevallen een aftapbevel wordt uitgegeven. Die vraag kan je stellen zonder dat je meteen de kundigheid of integriteit van jusitie of de rechterlijke macht in twijfel trekt.

Een interessante casus is het gebruik van een aftapbevel bij diefstal van mobieltjes. Straatroof is zeker een ernstige aantasting van het veiligheidsgevoel van het slachtoffer, maar toch iets anders dan de georganiseerde criminaliteit (mensensmokkel, kinderporno, terrorisme) die meestal wordt aangevoerd als aftappen gerechtvaardigd moet worden. Teeven stelt aan Gerkens de vraag:

“Moet de telefoon van een oud vrouwtje dat door twee jonge verdachten op straat in Amsterdam-Zuid van haar telefoon wordt beroofd, naar het oordeel van de SP-fractie onder de tap om te proberen die daders te achterhalen?”

Teven vindt in elk geval van wel:

“Want daarmee sporen we dit soort ettertjes gewoon op.”

Aan de ene kant is aftappen in dit soort situaties ideaal: het kost weinig mankracht en voor zover er iemands privacy wordt geschonden is dat vooral de privacy van de dader. Op zich heeft ook die rechten, maar zij wijken in dit geval subiet voor het opsporingsbelang. Aan de andere lijkt zo’n tap mij betrekkelijk zinloos: ik betwijfel of de dief meteen met het gestolen mobieltje zijn heler zal bellen om een afspraak te maken voor de overdracht. Bovendien: die tap zetten kost weinig mankracht, maar zijn er dan ook dienders beschikbaar om de dief vervolgens aan te houden als hij op zijn afspraak verschijnt?

Hoe dan ook, we zouden moeten weten hoeveel van die 2254 taps per dag zien op dit soort straatroof-situaties, en hoeveel worden ingezet voor georganiseerde misdaad. Ook daarom is het goed dat er een nieuw, uitgebreid onderzoek komt naar de doelmatigheid van het opsporingsmiddel aftappen.

Deze week publiceerde HP/De Tijd de eerste aflevering van het dagboek van beginnend journaliste Karen Geurtsen, die vier maanden undercover werkte als stagiair bij de PVV.Ze is in één klap beroemd, maar over de toelaatbaarheid van de actie wordt verschillend gedacht. “Nieuw dieptepunt voor linkse media. Smerig!”, twitterde Geert Wilders. Ook NRC Handelsblad veroordeelde de actie in een hoofdredactioneel commentaar.

Mag je als journalist liegen of veinzen om aan nieuws te komen? Het klassieke antwoord is nee. Journalisten staan niet alleen niet boven de wet, ze moeten zich ook houden aan de beroepsethiek. Volgens artikel 2.1 van de Leidraad van de Raad voor de Journalistiek werk je als journalist met open vizier. Bij het vergaren van nieuws maakt de journalist zich als zodanig bekend. Maar in de Leidraad staat ook dat die norm niet geldt, als een gewichtig maatschappelijk belang dit rechtvaardigt en hetzelfde doel op geen andere manier bereikt kan worden. Dat is met name het geval, als schending van de regel nodig is voor het aan het licht brengen van ernstige misdrijven en misdragingen, het beschermen van de openbare veiligheid en gezondheid en het voorkomen van misleiding van het publiek door handelingen en uitspraken van personen of organisaties.

HP / De Tijd verdedigt de actie met de stelling dat de PVV een heel grote, maar tegelijkertijd heel besloten partij is. Om er achter te komen hoe de PVV nou ‘echt’ is, moet je wel undercover gaan. Het blad benadrukt dat het ze niet gaat om een oordeel te vellen over de PVV: dat moet de lezer doen. Om dat te onderstrepen, publiceren ze 14 lezersbrieven over de actie, waarvan de meerderheid buitengewoon negatief is.

Een lezer schrijft bijvoorbeeld: “Dat Karen Geurtsen geen droog brood kan verdienen in de prostitutie begrijp ik zeer, gezien haar voorkomen.” De gedachte van de redactie was kennelijk: laat die lezers zichzelf maar diskwalificeren.

Het dagboek zelf voldoet echter goed aan de belofte. Het is neutraal van toon. Er gebeurt weinig. PVV-kamerlid De Roon, voor wie Geurtsen werkt, is ijverig en primair gefocust op media-aandacht. “Wij praten hier intern misschien wel genuanceerd over zaken, maar niet naar buiten toe. Dan valt iedereen in slaap, journalisten als eersten. Snap je?” Beleidsmedewerkster “Floor” weet te vertellen dat de PVV de linkse media hard nodig heeft, want “zonder de linkse media waren we niet zo groot.” Kamerlid Graus blijkt een echte dierenliefhebber te zijn, hij saboteert de maatregelen die de Tweede Kamer treft om een muizenplaag te bestrijden. Bent u er nog? Inderdaad, Geurtsen heeft dus geen onthullingen te bieden. Ze heeft in haar eerste maand bij de PVV niks schokkends meegemaakt. De partij is vol ego’s en Geert heeft de grootste van allemaal. Hij vond zijn plan voor een kopvoddentaks ook een beetje ver gaan. Fractiegenoot Bosma is nogal pro-Israel. Gompie.

Een journalist mag alleen undercover werken, als dat de enige manier is om een misstand aan het licht te brengen. Dat is een strenge norm. De onthullingen tot dusver zijn niet voldoende om de actie te rechtvaardigen. De PVV lijkt eerder een partij als alle anderen: mediageil, ambitieus en tamelijk amateuristisch. Moest HP/De Tijd nou echt liegen en bedriegen en vier maanden undercover gaan om dat aan te tonen? Of is dat juist het nieuws? Dat de PVV een doodgewone partij is? Is dat niet net zo nieuwswaardig als wanneer Geurtsen had ontdekt dat PVV’ers tijdens fractieberaad onder het genot van jodenkoeken de Koran verbranden?

Natuurlijk voelt de PVV zich door de actie van Geurtsen bespied en verraden, maar het artikel zelf is wat mij betreft te subtiel om effectief smerig te zijn. Dat is de zwakte, maar ook de kracht van de undercover -actie.Voor mij geeft uiteindelijk de doorslag dat het dagboek, althans de eerste aflevering die deze week verscheen, vrijwel geheel zakelijk is. Niemand wordt gênant te kijk gezet. Niemands privéleven wordt overhoop gehaald. Geurtsen heeft het expres niet smeuïg gemaakt of haar mening er dik bovenop gelegd. De PVV ambieert politieke macht en lijkt die vooralsnog ook te gaan krijgen. De miljoenen burgers die overwegen op de partij te stemmen hebben er recht op te weten hoe de partij in elkaar steekt.

Oorspronkelijk gepubliceerd op NU.nl.